Rumeli Eşkıyalarının Tüfekleri (Tüfek Tarihinden Bir Kesit)

Balkanlar ve Yunanistan’ı kapsayan bu coğrafya çağlardan beri eşkıyasıyla meşhurdur, ki bunlar hep işlemeli, türlü türlü tüfek ve silahla resmedilirler. Peki bu silahların ismi cismi nedir? Bu yazı bunu inceleyecek.

Evvela bu yörenin silahları neden böylesine şekil ve işlemede fark gösteriyordu, ona biraz kafa yoralım. Tehlikeli, kan davalarının, haydudun hasmın bol olduğu bir yer. İnsanlar servetlerini üzerlerinde bulundurmak zorunda oluyorlar. Bu servet de dostları olan silahlara yansıyor.

Kısaca bir nevi şatafat ve silaha saygı belirtme yolu. Yörenin türkülerinde eşkıyalar eğer silahları onlara yardımcı olursa, onları gümüş, altın ile işleyeceğini söylerler. Neyse, işin sosyokültürel ve coğrafi farklarına daha eğilebiliriz ama konudan sapmayalım. Başlayalım.

Osmanlı’da başta ‘ejderdehan’, yani ejder ağızlı namlu popülerken, 17. yüzyıl gibi ‘karanfil’ namlular popülerleşiyor. Bu da Rumeli coğrafyasında ‘karanfilka’ ve ‘kariophili’ olarak anılan tüfeklerin çoğalmasına ve yayılmasına sebep oluyor. 1. Resim Ejderdehan, 2. Karanfil.

Ejderdehan karanfil tüfek
İlginçtir, karanfil namlular kaybolduktan sonra bile bu tüfeklerin isimleri aynı kalıyor. Aşağıda Yunanistan’dan bir Kariophili tüfeği. Dipçik şeklinden tanıyabilirsiniz; Arnavut ‘Rasak’ tüfekleri de aynı forma sahiptir, ama Yunan versiyonunda Fransız çakmak sistemi daha yaygın.
Kariophili tüfeği tüfek
‘Roga’, yahut ‘Tancica’, yahut ‘Arnautka’: İsminden de anlayacağınız üzere Arnavutluk’ta yaygın olan bir tüfek. Arnavutça bilmiyorum ancak Roga boynuzlu, Tancica da t-şekilli gibi bir anlama sahipmiş. Silahın şekline bakınca sebebi anlaşılıyor zaten. Genelde gümüş kaplı olurlar.
Tancica tüfek
Şeşhane: Türk kökenli. Adını namlunun biçiminden, namludaki yiv sayısından, yahut dipçiğinin biçiminden aldığı söylenir (yivsiz olanları da yaygın olduğundan ben dipçikten geldiğini düşünüyorum). Diğerlerine nazaran daha ağırdır, gövdesi ahşaptandır, kemikten işleme yaygındır.
Şeşhane tüfek
Cibuklija: Adını yörede yaygın olan pipo türü olan çubuktan alan, Bosna Hersek ve Sırbistan yörelerinde yaygın olan bir tüfek türü. Aslen İtalya’da ortaya çıktığı düşünülen aşağıya doğru kavisli dipçiğinden ayırt edebilirsiniz. Gövdesi genelde ahşaptan olur.
Cibuklija tüfek
Dzeferdar: İsmi cevherdar kelimesinin bozulmasından gelen, Balkan tüfeklerinin en popüleri. Sedef işlemeli bu silahlar yörede büyük önem arz ederlerdi: Hersek ceza kanunlarında, eğer ölüme sebep olmuşsanız kan pahası olarak ya bin düka altını yahut bir cevherdar vermeniz gerekti.
Dzeferdar cevherdar tüfek
Paragun: Adını Bizans’ta popüler bir kumaş olan Paragandama’dan alan bu tüfek, cevherdar tüfek alamayanlar için bir nevi teselli gibi olmalı. Dipçiği başta paragandama, sonraları da kadife ile kaplı olan bu silahlar şaşaalı gözükse de genelde yivsiz, adi namlulara sahiplerdi.
Paragun
Bütün bu üretim için gereken ticaret ağı İngiltere’den Mısır’a kadar uzanıyor, İşkodra, Prizren, Sarajevo, Mostar, Yanya, Elbasan ve daha nice şehirde bu ticaret metaları birleşip silahçı esnafının elinden çıkan bu sanat eserlerine dönüşüyordu. Sürç-ü lisan ettiysek affola.
Konuk Yazar: Baruthane (Twitter: @falyatavasi).

Yorum bırakın

Your email address will not be published.

Tarih Kategorisinde Son Yazılar

Tarihi Şehir Kerkük

Kerkük son zamanlarda ismini sıkça duyduğumuz Kuzey Irak şehridir. Peki bu kadar gündem oluşturmasının sebebi nedir?

Bir Alman Hayali Lebensraum

Birinci ve İkinci Dünya Savaşları hakkında şimdiye kadar birçok şey yazılıp çizildi. Benim bu yazımda bahsetmek