Bor Madeni ve Türkiye’deki Bor Rezervleri

Kategori: Eleştiri/Genel Yazar:

   Öncelikle yazıma Leyla İle Mecnun dizisinden alınmış fakat ortalama bir Türkiye Cumhuriyeti vatandaşının hayatının birçok safhasında defalarca karşılaştığı bir bilgiyle başlamak istedim "Türkiye’deki bor rezervleri ve o rezervleri bizim ne ölçüde kullandığımız…"

 

    Bor periyodik cetvelimizin 3A grubunun ilk sırasında bulunan bir yarı metal olup özellikle son 10 yılda periyodik sistemin ne olduğunu dahi bilmeyen insanların ülkemiz üzerinde dönen kirli türkiye bor rezervlerioyunları özetlemede kullandığı bir metot haline gelmiştir. Öyle sanıldığı gibi 1923 yılında yapılmış Lozan Barış Antlaşması’nın 100 yıl sonra geçerliliğini yitirmesiyle 2023 yılından itibaren kullanılıp Türkiye’yi süper güç haline getirecek bir maden de değildir. Çünkü Lozan Barış Antlaşması’nın 100 yıl sonra geçerliliğini yitirme gibi kesin bir özelliği olmadığı gibi madenler hakkında da herhangi bir madde bulunmamaktadır. Yıllardır zihinlerimizi kurcalayan bu sohbetler aslında birer şehir efsanesinden ibarettir. Özellikle önüne konulsa yemeğe tuz niyetine atacak insanlar tarafından jet yakıtı olarak kullanıldığı düşünülse de aslında bir yakıt potansiyeli taşımamaktadır. Sadece çok güçlü bir Hidrojen(H) tutucu olduğu için Hidrojen yakıtlı araçlarda Hidrojen taşınımı için kullanılabilmektedir.

    Dünya üzerinde bulunan bütün bor rezervlerinin dünyaya yaklaşık 1000 yıl yeteceği düşünülmektedir bunların yaklaşık %73 ünün Türkiye’de olduğunu düşünürsek şuan Türkiye’de bulunan bor rezervi bütün dünyaya yaklaşık 700 yıl yetmektedir. Dünya üzerinde yaklaşık 230 çeşit bor madeni bulunmaktadır ve en yaygın olarak kullanılan 3 türü Türkiye’dedir.

    Türkiye’de bor madeni işletmesi 1979 yılına kadar hem özel hem de kamu yoluyla yapılsa da çıkarılan bir kanunla bu yıldan sonra yalnızca kamuya bağlı Eti Maden İşletmeleri tarafından bor bulunan şehirlerimizyapılmaktadır. Kırka, Bandırma, Bigadiç ve Emet’te tesisleri bulunan işletmede Gübre ve Deterjan olarak 2 çeşit nihai ürün çıkmaktadır. Türkiye’de günlük 1 milyon 100 bin ton bor işlenmekte fakat bunların sadece 72 bin tonu kullanılmaktadır geriye kalan  yaklaşık 1 milyon ton ihraç edilmektedir. "Yani kardeşim Türkiye Bor’u çıkarıp 1’e satıyor adamlar işleyip bize 10’a satıyor" muhabbetleri de tamamen şehir efsanesidir. Ama olayın efsane kısmı sadece "10’a almıyor oluşumuz". Şöyle bir gerçek var ki işlediğimiz madenin sadece %6.5'ini nihai ürüne çevirebiliyoruz. Yani yaklaşık %93.5'ini gerçekten 1’e satıyoruz.

       Bor madenleri, değişik jeolojik dönemlerde oluşmuş jeotermal göllerin zamanla kurumasıyla oluşmuş bor yataklarının tektonik hareketler sonucu yer altında kalmasıyla oluşmaktadır. Ülkemizde özellikle Manisa-Eskişehir arasında birçok bor madeni bulunmaktadır.

 

 Kullanım Alanları

borun kullanım alanları

Cam Sanayi

     Bor minerallerinin en fazla tüketildiği alan cam sektörüdür. Ergimiş haldeki cam, ara mamulüne katıldığında onun akışkanlığını artırmakta, son ürünün yüzey sertliğini ve dayanıklılığını yükseltmektedir. Boroksit özellikle; borosilikat cam, tekstil tipi ve izolasyon tipi cam elyaflarında yoğun olarak kullanılmaktadır.

Seramik Sanayi

    Bor, seramik sanayinde çoğunlukla sır ve fritlerde kullanılmaktadır.

Temizleme ve Beyazlatma Sanayii

    Sabun ve deterjanlara mikrop öldürücü (jermisit) ve su yumuşatıcı etkisi nedeniyle %10 boraks dekahidrat ve beyazlatıcı etkisini artırmak için toz deterjanlara %10-20 oranında sodyum perborat (mono veya tetra olarak) katılmaktadır. Sodyum perborat (NaBO2H2O2.3H2O) aktif bir oksijen kaynağı olduğundan etkili bir ağartıcıdır.

Alev Geciktiriciler

    Boratlar, çeşitli malzemelerde (ahşap, selülozik yalıtım, PVC ve tekstil) alev geciktirici amacıyla kullanılmaya başlanmıştır. Bor, yanan malzemenin üzerine oksijenle temasını kesecek şekilde kaplayarak yanmayı bastırır. Çinko borat, plastik malzemelerde; borik asit, boraks pentahidrat ve boraks dekahidrat gibi çözünebilir boratlar ise selülozik malzemelerde kullanılmaktadır. Bu malzemeler; tahta, kontraplak, ağaç fiber, kağıt ve pamuk gibi doğal fiberlerdir.

Tarım

    Bitki gelişiminde önemli bir yeri olan bor elementinin mutlak gerekliliği yaklaşık 82 yıl önce belirlenmesine rağmen bitki bünyesindeki fonksiyonları halen tam olarak anlaşılamamıştır.

Metalurji

    Bor bileşikleri, yüksek sıcaklıklarda düzgün, yapışkan, koruyucu ve çapaksız sıvı oluşturma özellikleri nedeniyle demir dışı metal sanayinde koruyucu cüruf oluşturucu ve ergitmeyi hızlandırıcı madde olarak kullanılmaktadır.

Uzay ve Havacılık

    Uçak ve havacılık endüstrisinde bor kullanımı giderek artan bir seyir izlemektedir. Aerodinamikteki gelişmeler, yüksek hız kanat uygulamaları, yüksek ısıya dayanımlı gövde, düşük ağırlık yüksek kapasite ve benzeri uygulamalar üzerinde yürütülen tasarım ve geliştirme çalışmaları, havacılık ve uzay sanayinde kompozit malzeme kullanımını oldukça yaygınlaştırmıştır.

Enerji

    Ticari olarak üretilip kullanılan borhidrürlerin en önemlisi olan ve iyi bir hidrojen taşıyıcısı ve depolayıcısı olarak bilinen "sodyum borhidrür", hali hazırda kâğıt hamurunun ağartılmasında, tekstil atıklarının indirgenmesinde, atık sulardan ağır metallerin uzaklaştırılması gibi pek çok alanda da kullanılmaktadır.

Sağlık

    Bor, insan vücudu tarafından az miktarlarda ihtiyaç duyulan, hücrelerde sentezlenemediği için besinlerle dışarıdan alınması gereken önemli bir besleyicidir. 1981 yılına kadar borun insanlar üzerinde bir etkisinin olmadığı düşünülmekteydi. Bu yıldan sonra yapılan çalışmalarla borun, birçok tedavi için vazgeçilmez bir element olduğu ve insan gelişiminde düşünülenin tam aksine etkin olduğu belirlendi. Metabolizmadaki bor, kalsiyum, magnezyum ve fosfor dengesini ayarlamakta olup sağlıklı kemiklerin oluşumuna, kasların ve beyin fonksiyonlarının gelişimine yardım eder.

Çimento

    Bir bor minerali olan kolemanit, %8 oranında çimento üretiminde kullanılarak klinker pişirme sıcaklığını düşürmekte ve çimentonun özelliklerini iyileştirmektedir. Borlu çimento; mukavemet, su ve gaz geçirgenliği, hidratasyon ısısı gibi parametreler açısından portland çimentosuna göre daha iyi özellikler sergilemektedir. Hidratasyon ısısının düşük olması, özellikle kütle betonlarında soğutma ihtiyacını önemli oranda azaltmaktadır.

Bor Fiberleri

    Bor fiberleri, spor aletlerinden (balıkçılık, golf, kayak, bisikletler) uzay ve hava araçlarına kadar birçok alanda kullanılmaktadırlar. Bor fiber kompozitleri, bor fiberleri ile güçlendirilmiş polimer reçinelerden oluşmaktadır. Bor fiber kompozitleri, hava ve uzay araçlarının üretiminde kullanılan ilk ileri kompozit malzemedir. Bor fiberlerinin yüksek maliyetleri kullanım alanlarını sınırlamaktadır.

Kaynakça:

http://www.boren.gov.tr/tr/bor/kullanim-alanlari

http://www.webtekno.com/turkiye-nin-gelecegi-oldugu-dusunulen-maden-bor-incelemesi-v872.html

Kahramanmaraşlı. 8 yılı Kahramanmaraş'ta 4 yılı Amasya'da 2 yılı Ankara'da olmak üzere profesyonel öğrenci. Teknolojiye ilgili, sporun her türlüsünü izleyen, Oğuz Atay ve Turgut Uyar hayranı ve en önemlisi ülkesine aşık bir Türk.

Bir Cevap Yazın

Eposta adresiniz yayınlanmayacaktır.

*